लहान १ भदौ । नाग पंचमी हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको महत्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व हो। यो पर्व विशेषगरी नाग अर्थात् सर्पको पूजा–आराधना गरी मनाइन्छ। आज बिहानै देखि नुहाई धुआई गरी घर आँगन लिपपोत गरी श्रद्धापुर्वक पुजापाठ गर्ने चलन रहि आएको छ ।
हिन्दू धार्मिक मान्यताअनुसार नागलाई भगवान् शिवसँग सम्बन्धित पवित्र प्राणीका रूपमा लिइन्छ। नाग पञ्चमीका दिन नागको पूजा गर्दा घरपरिवारमा सुख, शान्ति, समृद्धि तथा प्राकृतिक विपत्तिबाट सुरक्षा प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।
यस दिन भक्तजनहरूले घर भिता वा मुल गेटमा नागको चित्र वा प्रतिमामा दूध, दही, अक्षता, फूल, दूबो, धूप–दीपलगायत सामग्री चढाएर पूजा गर्छन्। कतिपय स्थानमा नागको बासस्थान मानिने नागपोखरी, नागस्थान तथा शिवालयमा विशेष पूजा तथा धार्मिक कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ। भगवान् शिवको पूजा गर्ने क्रममा नागलाई पनि श्रद्धापूर्वक स्मरण गरिन्छ।
नाग पञ्चमीले मानिस र प्रकृतिबीचको सम्बन्धलाई समेत सम्झाउने गर्दछ। सर्पले वातावरणीय सन्तुलन कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने भएकाले यस पर्वले सर्प तथा जैविक विविधताको संरक्षणप्रति पनि सचेत गराउँछ।
धार्मिक आस्था, परम्परा र प्रकृतिप्रतिको सम्मानलाई जोड्ने नाग पञ्चमी नेपाली समाजमा श्रद्धा र उत्साहका साथ मनाइने महत्वपूर्ण पर्व हो।
