१ साउन । नेपालका धेरै ग्रामीण भेगमा साउन महिनाको एक विशेष दिनलाई “लुतो फल्ने दिन” का रूपमा मनाइन्छ।
यो परम्परा विशेष गरी साउन सङ्क्रान्तिको साँझ मनाइने चलन छ। जनविश्वास अनुसार यस दिन शरीरमा भएका लुतो, घाउ–खटिरा तथा छालासम्बन्धी रोगहरू हटून् भन्ने कामनासहित विभिन्न औषधीय गुण भएका वनस्पतिहरू प्रयोग गरिन्छ।
साँझपख गाउँघरका मानिसहरू कण्डारो, निम, तितेपाती, असुरो जस्ता वनस्पतिका हाँगा लिएर शरीरमा हल्का स्पर्श गर्दै घरबाहिर निस्कन्छन्। त्यसपछि ती हाँगाहरू चौबाटो, खोल्सो वा गाउँको सीमाना नजिक फाल्ने चलन छ। यसरी लुतो तथा रोगव्याधि गाउँबाट टाढा जाओस् भन्ने धार्मिक तथा सांस्कृतिक विश्वास रहिआएको छ।
लुतो फल्ने दिनले नेपाली समाजको मौलिक संस्कृति, लोकविश्वास र प्रकृतिसँगको सम्बन्धलाई झल्काउँछ। आधुनिक चिकित्सा विज्ञानले छालाका रोगको उपचारका लागि स्वास्थ्य सेवाको प्रयोग गर्न सुझाव दिए ।
यो परम्परा नेपाली सांस्कृतिक सम्पदाको महत्वपूर्ण अंशका रूपमा आज पनि जीवित छ।
